کارشناس اقتصادی: منافع منطقه‌ای باید با مشارکت همه کشورهای ذی‌نفع تأمین شود

رحمان سعادت در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی ، با اشاره به حضور مقامات عالیرتبه عربستان، ترکیه و پاکستان در تهران و برگزاری نشستی با رئیس جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملی اظهار داشت: یکی از محورهای این نشست ضرورت گسترش همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه های اقتصادی بود؛ این تحرک دیپلماتیک پس از مدت‌ها و در شرایطی که تحولات سیاسی بر منطقه سایه افکنده است، حامل پیامی مثبت بود.

وی افزود: این رویداد نشان می‌دهد کشورهای منطقه به این نتیجه رسیده‌اند که گفت‌وگوی مستقیم می‌تواند سازنده باشد؛ زیرا کشورهای منطقه از منافع مشترکی برخوردارند و این منافع هم در پایداری امنیت و هم در بهره‌برداری از منابع منطقه تأثیرگذار است. بنابراین، چنین گفت‌وگوهایی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری معاهدات و قراردادهای بیشتر میان کشورهای منطقه باشد.

تجربه اوپک؛ الگویی برای همکاری اقتصادی کشورهای منطقه

سعادت با اشاره به سابقه گفت‌وگوها و همکاری‌های اقتصادی میان ایران و کشورهای منطقه گفت: این نوع همکاری ها، سابقه طولانی دارد همچنان که شکل‌گیری سازمان کشورهای صادرکننده نفت – اوپک – نیز با همین رویکرد دنبال شد و همکاری کشورهای تولیدکننده نفت را تقویت کرد.

وی با یادآوری اینکه تشکیل اوپک و همکاری کشورهای منطقه در این چارچوب باعث شد کشورهای عضو از منافع اقتصادی قابل‌توجهی بهره‌مند شوند، افزود: این تجربه نشان داد که همکاری میان کشورهای دارای منافع مشترک می‌تواند به نتایجی منجر شود که دستیابی به آن‌ها از طریق اقدامات جداگانه دشوارتر است.

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه امکان تکرار چنین تجربه‌ای در شرایط کنونی نیز وجود دارد، اظهار داشت: می‌توانیم تجربه موفق حدود ۵۰ سال پیش را دوباره تکرار کنیم و با توجه به تغییراتی که در ژئوپلیتیک منطقه ایجاد شده است، زمینه بهره‌مندی همه کشورهای منطقه از فرصت‌های اقتصادی را فراهم آوریم.

سعادت افزود: تغییرات ژئوپلیتیکی سال‌های اخیر، شرایط تازه‌ای را به وجود آورده و همین موضوع ضرورت بازنگری در شیوه تعامل کشورهای منطقه را افزایش داده است. اگر کشورها بتوانند بر مبنای منافع مشترک و از طریق گفت‌وگو به توافق برسند، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای همکاری اقتصادی و بهره‌برداری بهتر از منابع منطقه ایجاد خواهد شد.

منافع منطقه‌ای باید با مشارکت همه کشورهای ذی‌نفع تأمین شود

این کارشناس اقتصادی با اشاره به رویکرد ایران در مناسبات منطقه‌ای گفت: پیام ایران در این زمینه روشن بوده و همچنان روشن است؛ اگر قرار است منابعی از این منطقه صادر شود و کشورهای منطقه از آن منافع اقتصادی به دست آورند، این منافع باید برای همه کشورها باشد و نمی‌توان برخی کشورها را نادیده گرفت و انتظار داشت ترتیبات اقتصادی و منطقه‌ای به‌صورت پایدار ادامه پیدا کند.

سعادت ادامه داد: ایران معتقد است نمی‌توان در برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای، ایران را نادیده گرفت و طبیعی است که تحقق این رویکرد به گفت‌وگوهای بیشتر و ایجاد تفاهم میان کشورهای منطقه نیاز دارد؛ زیرا منافع اقتصادی و امنیتی کشورها به یکدیگر پیوند خورده است. هنگامی که کشورهای منطقه به دنبال استفاده از منابع، توسعه تجارت و بهره‌برداری از ظرفیت‌های اقتصادی خود هستند، باید منافع یکدیگر را نیز در نظر بگیرند. در چنین شرایطی، گفت‌وگو و تعامل می‌تواند زمینه دستیابی به توافق‌هایی را فراهم کند که منافع مشترک کشورها را تأمین کند.

وی با تاکید بر اهمیت احترام متقابل در دیپلماسی ایران اظهار داشت: ایران در مناسبات دیپلماتیک خود، احترام متقابل و منافع مشترک را مدنظر قرار می‌دهد و این رویکرد می‌تواند نقطه شروعی برای ادامه مذاکرات و گسترش همکاری‌ها باشد.

توان دفاعی ایران و ضرورت بازنگری در معادلات امنیتی منطقه

این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به تحولات و درگیری‌های نظامی اخیر اظهار داشت: ایران در جنگ‌های اخیر توان نظامی بالای خود را نشان داده است و ایستادگی ایران در برابر آمریکا و رژیم اسرائیل، با توجه به جایگاه نظامی و ظرفیت‌های این دو، موضوعی قابل‌توجه در معادلات امنیتی منطقه است.

وی با بیان اینکه آمریکا از قدرت‌های مهم اقتصادی جهان به شمار می‌رود و رژیم صهیونیستی نیز از توانمندی‌های نظامی قابل‌توجهی برخوردار است، افزود: تحولات اخیر نشان داده است که ایران از توان دفاعی بالایی برخوردار است و تأمین امنیت منطقه بدون در نظر گرفتن نقش ایران امکان‌پذیر نخواهد بود.

این کارشناس اقتصادی با مقایسه شرایط ایران و برخی کشورهای منطقه در حوزه امنیت تصریح کرد: ایران در زمینه تامین امنیت منطقه از ظرفیت‌هایی برخوردار است که نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت؛ در مقابل، برخی کشورهای عربی در این زمینه آسیب‌پذیری بیشتری دارند و متأسفانه تأمین امنیت خود را به بازیگران خارجی واگذار کرده‌اند.

وی ادامه داد: به تعبیر برخی کارشناسان سیاسی، این کشورها در وضعیتی شبیه حضور در یک اتاق شیشه‌ای قرار دارند؛ به این معنا که با وارد شدن کوچک‌ترین ضربه یا ایجاد یک بحران، ممکن است رفاه و امنیت آن‌ها با خطر مواجه شود. از این رو، لازم است کشورهای منطقه در ارزیابی ترتیبات امنیتی خود بازنگری کنند و بیش از گذشته به ظرفیت‌های همکاری منطقه‌ای توجه داشته باشند.

به باور سعادت، همکاری میان کشورهای منطقه، در صورتی که بر مبنای احترام متقابل و پذیرش منافع مشترک شکل بگیرد، می‌تواند به ایجاد امنیت پایدار کمک کند و زمینه را برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری فراهم سازد.

مذاکرات منطقه‌ای نباید به فرصتی برای آماده‌سازی جنگ جدید تبدیل شود

این کارشناس اقتصادی در عین حال با اشاره به ضرورت هوشیاری در روند مذاکرات اظهار داشت: گفت‌وگوهای منطقه‌ای می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای گسترش همکاری‌ها باشد، اما این روند باید واقعی و مبتنی بر اراده جدی طرف‌ها برای حل اختلافات باشد. یکی از نگرانی‌هایی که باید مورد توجه قرار گیرد، این است که گفت‌وگوها صرفاً ظاهری و غیرواقعی باشند و در عمل، فرصتی برای خرید زمان از سوی آمریکا یا کشورهای متخاصم فراهم کنند. در چنین شرایطی، ممکن است از فضای ایجادشده برای انجام شناسایی‌های لازم و فراهم کردن مقدمات جنگی دیگر علیه ایران استفاده شود.

سعادت ادامه داد: بنابراین، در کنار استقبال از گفت‌وگو و دیپلماسی، باید نسبت به اهداف واقعی طرف‌های مقابل نیز هوشیار بود. مذاکرات زمانی می‌تواند به نتیجه مطلوب منجر شود که هدف آن کاهش تنش‌ها، حل اختلافات و ایجاد ثبات پایدار باشد، نه اینکه به ابزاری برای فراهم کردن زمینه درگیری‌های بعدی تبدیل شود. ایران نیز با توجه به تجربه تحولات اخیر، نسبت به این مسائل آگاه است و در روند تعاملات خود باید ضمن تأکید بر احترام متقابل و منافع مشترک، مراقبت‌های لازم را در نظر داشته باشد.

تغییر معادلات ژئوپلیتیکی و تأثیر آن بر کریدورهای ترانزیتی

این استاد دانشگاه در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به نقش کریدورهای ترانزیتی در توسعه همکاری‌های اقتصادی منطقه گفت: ژئوپلیتیک منطقه در سال‌های اخیر تغییرات قابل‌توجهی داشته و این تغییرات بر مسیرهای ارتباطی، انتقال انرژی و برنامه‌های اقتصادی کشورهای منطقه اثر گذاشته است. در سال‌های گذشته، موضوع ایجاد کریدور در محدوده ارمنستان و جمهوری آذربایجان و تغییراتی که در ارتباط با مرزهای ایران مطرح شد، از جمله موضوعاتی بود که می‌توانست بر موقعیت ترانزیتی کشورمان و معادلات منطقه‌ای تأثیر بگذارد. این تحولات نشان داد که تغییر مسیرهای ارتباطی در یک بخش از منطقه، می‌تواند بر شرایط بخش‌های دیگر، از جمله جنوب ایران و منطقه خلیج فارس، نیز اثرگذار باشد.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: با توجه به جنگ اخیر و تحولاتی که در زمینه توان نظامی ایران رخ داده است، برخی کشورهای عربی به دنبال بررسی و استفاده از مسیرهای جایگزین برای انتقال انرژی و صادرات نفت بوده‌اند تا وابستگی خود را به مسیرهای موجود کاهش دهند.

سعادت با اشاره به برخی طرح‌های مطرح‌شده در این زمینه اظهار داشت: از جمله این گزینه‌ها، طرح‌هایی برای انتقال انرژی از مسیر خطوط لوله‌ای است که از جنوب عربستان عبور می‌کنند و همچنین مسیرهایی که از طریق قطر، امارات و عمان برای انتقال نفت به خارج از خلیج فارس مورد توجه قرار گرفته‌اند. در برخی از این طرح‌ها، انتقال نفت از طریق خطوط لوله یا استفاده از کشتی‌های کوچک‌تر برای جابه‌جایی نفت به خارج از خلیج فارس و سپس بارگیری آن در نفتکش‌های بزرگ‌تر مطرح شده است. این‌ها از جمله روش‌هایی هستند که کشورهای عربی و برخی دیگر از کشورهای منطقه برای کاهش وابستگی به مسیرهای موجود دنبال می‌کنند.

مسیرهای جایگزین انرژی پرهزینه‌اند؛ منطقه به کریدوری امن نیاز دارد

سعادت با تأکید بر محدودیت‌های اقتصادی و امنیتی مسیرهای جایگزین گفت: این روش‌ها، علاوه بر هزینه‌بر بودن، با چالش‌های امنیتی قابل‌توجهی نیز مواجه هستند و امنیت آنها در سطح بالایی قرار ندارد. از این رو، به اعتقاد من، باید بار دیگر به اهمیت مسیرهای موجود و ظرفیت‌های جغرافیایی منطقه توجه کنیم.

وی ادامه داد: معادلات سیاسی، اقتصادی و نظامی منطقه تغییر کرده‌اند و کشورهای منطقه باید این واقعیت را در برنامه‌ریزی‌های خود در نظر بگیرند. در چنین شرایطی، ضروری است که منطقه به یک کریدور امن و پایدار برای همه کشورهای منطقه تبدیل شود.

این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد: امنیت پایدار می‌تواند زمینه استفاده از ظرفیت‌های ترانزیتی، توسعه مبادلات تجاری و تقویت همکاری‌های اقتصادی را فراهم کند. اگر کشورهای منطقه بتوانند اختلافات خود را از طریق گفت‌وگو مدیریت کنند و در زمینه تأمین امنیت مسیرهای ارتباطی به تفاهم برسند، امکان بهره‌برداری مشترک از این ظرفیت‌ها افزایش خواهد یافت.

این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: آینده همکاری‌های اقتصادی منطقه به میزان زیادی به نحوه مدیریت اختلافات سیاسی و امنیتی و چگونگی تعامل کشورهای منطقه با یکدیگر بستگی دارد. تبدیل منطقه به کریدوری امن و پایدار، نه‌تنها می‌تواند به تقویت تجارت و انتقال انرژی کمک کند، بلکه زمینه بهره‌مندی مشترک کشورها از ظرفیت‌های اقتصادی و جغرافیایی را نیز فراهم خواهد ساخت.