نمی‌توان ال‌نینو را به معنای افزایش بارش در ایران دانست

احد وظیفه – رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در کارگاه آموزشی دور پیوندها، سامانه های پیش‌بینی و هشدار درباره پدیده ال نینو، با بیان اینکه این پدیده یکی از شاخص‌های مهم اقلیمی و به نوعی ضربان قلب زمین است، اظهار کرد: اثرات این پدیده در فصل سرد سال بر الگوهای جوی ایران به‌صورت مستقیم منتقل می‌شود و این اثرات می‌تواند هزاران کیلومتر دورتر از محل شکل‌گیری آن نیز مشاهده شود.

وی افزود: اگر تنها گردش‌های جوی را در نظر بگیریم، مسیر زیادی را طی نکرده‌ایم و باید در کنار آن به شاخص‌هایی توجه کنیم که به‌خصوص تغییرات بین‌فصلی را تنظیم می‌کنند. این تغییرات می‌تواند به‌راحتی قابل پیش‌بینی نباشد و بسیاری از پیش‌بینی‌ها را تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که ممکن است با وجود نقشه‌های امیدوارکننده، بارندگی مورد انتظار را دریافت نکنیم.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور ادامه داد: نکته سوم این است که در فصل زمستان، بارش‌های کشور ما به‌طور کامل تحت تأثیر این پدیده نیست. باید بیشترین اثر را در پاییز در نظر بگیریم؛ چراکه زمستان مناطق مرکزی کشور لزوماً از این شرایط تأثیر نمی‌پذیرند و چه‌بسا حتی با خشکسالی مواجه شویم. بنابراین نباید ال‌نینو را مساوی با بارش در کشور در نظر گرفت.

وظیفه با اشاره به شرایط اقلیمی کشور گفت: کشور ما در وضعیت حساسی قرار دارد و باید نسبت به این موضوع توجه ویژه‌ای داشته باشیم. آخرین شرایط مرزی نیز برای ما اهمیت دارد و در صورتی که این شرایط خنثی شود، آثار آن متفاوت خواهد بود؛ بنابراین باید محتاط باشیم، چراکه گردش مرتبط با این پدیده می‌تواند نگران‌کننده شود.

وی با اشاره به شرایط سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ اظهار کرد: در آن سال‌ها شاخص ال‌نینو بسیار مثبت و حدود یک و نیم درجه گرم‌تر از منطقه بود و شرایطی که در منطقه غرب و شرق اقیانوس حاکم شد، زمینه را برای بروز این وضعیت فراهم کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور ادامه داد: بر اساس اصطلاحات اقلیمی، زمینه در حال گرایش به سمت شرایط مثبت بسیار قوی است. البته همان‌طور که اشاره شد، در ماه‌های نخست، از سپتامبر تا نوامبر، لزوماً میزان بارندگی بالایی دریافت نمی‌کنیم و باید این موضوع را در نظر داشته باشیم.

وظیفه افزود: آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، تأثیر این شرایط بر سیستم‌های مدیترانه‌ای است که می‌تواند در برخی شرایط یک عامل مثبت باشد. همچنین همزمان با رخداد ال‌نینو، به‌خصوص در نیمه سرد سال و از آذر تا دی‌ماه، تقسیم قطبی نیز اهمیت پیدا می‌کند و می‌تواند بسیار اثرگذار باشد.

وی با تأکید بر اهمیت پیش‌بینی‌های روزانه گفت: همان‌طور که در صحبت‌های قبلی نیز اشاره شد، باید به پیش‌بینی‌های روز سیستم توجه کنیم. ممکن است یک سیستم بسیار قوی را پیش‌بینی کنیم و در روزهای بعد آثار روزانه آن را مشاهده کنیم. به‌طور متوسط اگر دمای آب اقیانوس یک و نیم تا دو درجه افزایش پیدا کند، شرایط می‌تواند از حالت گرم و قوی به شرایط بسیار قوی و فراتر از آن برسد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به سابقه رخدادهای بسیار قوی ال‌نینو اظهار کرد: در چند سال گذشته چهار مورد از این شرایط را داشته‌ایم و اگر امسال نیز این شرایط رخ دهد، احتمالاً پنجمین مورد خواهد بود.

وی افزود: در سال ۲۰۱۵ نیز که ال‌نینوی بسیار قوی رخ داد و در برخی رسانه‌ها از آن با عنوان گودزیلا یاد شد، منطقه خاورمیانه شرایط نسبتاً مناسبی داشت؛ برای مثال در شبه‌جزیره عربستان نیز شرایط حاکم به شکل دیگری بود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با بیان اینکه شرایط مرزی در واقع مسیر رطوبت را مشخص می‌کند، گفت: زمان‌بندی قرار گرفتن این شرایط اهمیت زیادی دارد. اگر فاز یک و دو حاکم شود و جریان شمالی در منطقه غالب باشد، رطوبت مناسبی دریافت نمی‌کنیم و در این میان، موقعیت قرارگیری این شاخص بسیار تعیین‌کننده است.

وظیفه ادامه داد: اگر قرار باشد بارشی رخ دهد، مهم‌ترین وجه آن برای کشور ما وجه غربی زاگرس است که خوشبختانه ظرفیت مناسبی برای نگهداری آب در این منطقه وجود دارد. بنابراین این شرایط می‌تواند فرصتی برای پر کردن سدها باشد، به‌خصوص با توجه به عدم اطمینانی که در این زمینه وجود دارد.

وی با اشاره به شاخص‌های اقیانوسی اظهار کرد: وقتی در منطقه، فاز مثبت شاخص در مناطق سه و چهار شکل می‌گیرد، به‌عنوان یک شاخص تعیین‌کننده، می‌تواند جریان هوا را تقویت کند و این موضوع باعث تقویت امواجی می‌شود که از منطقه مدیترانه وارد می‌شوند.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گفت: جهت جریان در این شرایط کاملاً متفاوت با مدل تصویر اولیه است و همان‌طور که مدل‌ها در میانگین، شرایط بسیار مثبتی را نشان نمی‌دهند، تجربه سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نیز همین موضوع را نشان می‌دهد.

وظیفه افزود: این شاخص که در برخی مطالعات نیز مورد توجه قرار گرفته، به‌خوبی نشان می‌دهد که جریان‌های هوا تا چه میزان می‌توانند از شبه‌جزیره عربستان به سمت ایران وارد شوند.

وی درباره پیش‌بینی‌های فصلی نیز اظهار کرد: باید ذهن دوستان را نسبت به این موضوع جمع کرد که پیش‌بینی‌های مرزی در ابتدا ممکن است شرایط بسیار خوبی را برای پیش‌بینی فصل زمستان نشان دهند، اما به محض وقوع تغییرات، شرایط پیش‌بینی‌شده برای زمستان نیز تغییر می‌کند و رنگ‌های متفاوتی در خروجی مدل‌ها ظاهر می‌شود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور ادامه داد: در این میان، بازه زمانی یکی از مهم‌ترین عواملی است که مدل‌ها در نظر می‌گیرند. افزایش یک شاخص در یک بازه زمانی می‌تواند باعث شود شرایط بسیار خوب شود، اما اگر این وضعیت با شرایط دیگری همراه شود، می‌تواند تغییرات بین‌فصلی شدیدی ایجاد کند و در نهایت تعیین‌کننده باشد. اگر شرایطی که انتظار بارش داریم، برای مثال در نیمه دوم آذرماه، به مدت سه یا چهار هفته جابه‌جا شود، ممکن است حتی با وجود پیش‌بینی اولیه، بارش خوبی نداشته باشیم و با شرایط خشک مواجه شویم.

وی با اشاره به اهمیت این موضوع از منظر انرژی اظهار کرد: از منظر انرژی، با توجه به اینکه انرژی در شرایط سخت است، نگهداری و مدیریت آب اهمیت بسیار زیادی دارد؛ چراکه بخشی از کمبودهایی که از منظر گاز انتظار داریم، می‌تواند با انرژی برق‌آبی که به‌راحتی قابل استفاده و تنظیم است، جبران شود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور افزود: موضوع مهم دیگر، پیوستگی بین میدان و آن چیزی است که باید فراتر از گذشته مورد توجه قرار گیرد. شرایط کشور ایجاب می‌کند تصمیم‌گیری‌ها بسیار فنی و به‌ویژه همراه با طراحی پلن‌هایی باشد که به نوعی با پیش‌بینی‌های هفتگی مرتبط است.

وظیفه ادامه داد: در حال حاضر و طی حدود دو ماه، به‌صورت پیوسته و تقریباً هر روز در جلساتی با وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو و سازمان‌های آب منطقه‌ای حضور داشته‌ام و تلاش شده است شرایط موجود مدیریت شود. مهم‌ترین وظیفه ما این است که در خوش‌بینی بسیار زیادی نسبت به پیش‌بینی‌ها قرار نگیریم و همواره عدم قطعیت را در نظر داشته باشیم.

در ادامه محمدرضا کاویان‌پور – رئیس مؤسسه تحقیقات آب هم با اشاره به تداوم تغییرات اقلیمی اظهار کرد: اگر این تغییرات در سال جاری نیز ادامه داشته باشد، آثار آن در نقاط مختلف کره زمین متفاوت خواهد بود و می‌تواند پیامدهایی همچون خشکسالی، سیلاب، آتش‌سوزی و سایر مخاطرات را به دنبال داشته باشد.

وی افزود: این تغییرات در مناطق مختلف و در سال‌ها و برش‌های زمانی و مکانی متفاوت، آثار گوناگونی داشته است. در سال جاری نیز افزایش شاخص موردنظر را شاهد بوده‌ایم؛ به‌طوری که از میانه آگوست، این افزایش به دهم رسیده و نشان می‌دهد که شرایط از وضعیت اولیه آغاز شده و به سمت شرایط بسیار قوی پیش می‌رود.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: در صورت تداوم این روند، باید انتظار تغییرات مختلفی را داشته باشیم. بررسی سه ماه ژوئن، جولای و آگوست نشان می‌دهد که تغییرات دمایی در منطقه و در کنار آن، تغییرات بارش و الگوی بارش قابل توجه بوده است و بارش و دما وابستگی زیادی به یکدیگر دارند.

کاویان‌پور با اشاره به روند تغییرات دمایی در کشورهای منطقه گفت: بررسی سه ماه تابستان در سال‌های مختلف نشان می‌دهد که گرمایش در این ماه‌ها در حال افزایش است. در بررسی انجام‌شده درباره افغانستان، ایران، عراق و آذربایجان، تقریباً روند مشابهی مشاهده می‌شود، اما در کشورهایی مانند پاکستان، عربستان سعودی و عمان، شدت این تغییرات بیشتر است.

وی افزود: بنابراین با تغییراتی ویژه از لحاظ دما و همچنین بارش مواجه هستیم. در این بررسی، سری زمانی سه ماهه برای سال‌های مختلف و کشورهای مختلف ارائه شده که روند تغییرات دما و بارش را نشان می‌دهد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به پیش‌بینی مدل‌های مختلف برای پاییز اظهار کرد: در یکی از مدل‌های آمریکای شمالی که در ماه سپتامبر ارائه شده، برای ماه‌های اکتبر و نوامبر، وضعیت بارش در کل ایران و بخش‌هایی از سوریه و ترکیه بررسی شده و برای این مناطق حدود ۳۰ تا ۴۰ میلی‌متر بارش پیش‌بینی شده است.

کاویان‌پور ادامه داد: در همین مدل، افزایش دما در کل منطقه و به‌ویژه در کشور ما پیش‌بینی شده است. همچنین در ماه‌های فوریه و مارس، یعنی در مسیر ورود به زمستان، افزایش دما در منطقه ما نشان داده می‌شود که از این جهت می‌تواند اهمیت داشته باشد و در صورت وجود رطوبت زیاد در هوا، خطر وقوع بارش‌های شدیدتر را افزایش دهد.

وی درباره مدل دوم پیش‌بینی بارش گفت: این مدل برای ماه اکتبر، شرایط بارشی حدود ۳۰ تا ۵۰ میلی‌متر را برای محدوده ایران پیش‌بینی کرده و کشورهایی مانند ترکیه نیز در این مدل از شرایط بارشی مناسبی برخوردار هستند. این مدل نیز همچنان افزایش دما را برای ماه ژانویه نشان می‌دهد که با توجه به ورود به فصل زمستان، اهمیت زیادی دارد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تأکید بر ضرورت توجه به وضعیت انرژی در کنار پیش‌بینی‌های اقلیمی اظهار کرد: مدل دیگری نیز برای سه ماه سپتامبر، اکتبر و نوامبر، شرایط بارشی بالاتر از نرمال را در بخش‌هایی از کشور نشان می‌دهد و در بخش‌هایی از کشور افزایش بارش پیش‌بینی شده است. وضعیت دما نیز در مناطق مختلف و در بازه‌های زمانی مورد بررسی قرار گرفته است.

کاویان‌پور افزود: مدل‌های آمریکایی در مجموع با یک زبان مشخص، به‌ویژه در نواحی غربی کشور، احتمال وقوع بارش را نشان می‌دهند و در عین حال، افزایش دما نیز در این مدل‌ها، به‌خصوص برای کشور ما، مورد اشاره قرار گرفته است.

وی با اشاره به استفاده از مدل‌های پیش‌بینی فصلی در مؤسسه تحقیقات آب گفت: ما در مؤسسه تحقیقات آب نیز مدل‌هایی داریم که پیش‌بینی‌های فصلی را ارائه می‌کنند. در این مدل‌ها هر ماه داده‌ها جمع‌آوری می‌شود و با استفاده از اطلاعات یک دوره ۲۰ ساله، پیش‌بینی‌ها انجام می‌گیرد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: بر اساس این مدل، به‌خصوص برای ماه‌های نوامبر و دسامبر و همچنین ترکیب مدل از اکتبر تا ۳۱ دسامبر، در غرب کشور، به‌ویژه حوزه زاگرس که سدهای اصلی ما در آن قرار دارند، بارش حدود ۷۰ میلی‌متر بالاتر از میزان نرمال پیش‌بینی شده است.

کاویان‌پور افزود: در کنار این شرایط، انتظار افزایش دما را نیز داریم و افزایش برخط بارش در شرق کشور نیز در حال رخ دادن است.

وی با اشاره به بررسی رخدادهای اقلیمی کشور در ۴۰ سال گذشته اظهار کرد: اگر اتفاقات رخ‌داده در کشور طی ۴۰ سال گذشته را مرور کنیم، در یک منحنی شاهد بارش بسیار کم و در سال‌های اخیر، به‌ویژه همزمان با افزایش قابل توجه دما، پراکنش بیشتر این رخدادها هستیم. در سال‌های اخیر، همبستگی میان دما و بارش نیز تغییر کرده و بارش‌های بسیار کمتر در کنار افزایش دما مشاهده می‌شود.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به مطالعات انجام‌شده در سال ۱۹۸۷ گفت: در مطالعاتی که در سال ۱۹۸۷ در مؤسسه تحقیقات انجام شده، همبستگی میان این دو پارامتر، به‌خصوص در نواحی غربی کشور، مورد بررسی قرار گرفته است.

وی افزود: اگر به آمار سالانه نگاه کنیم، مشاهده می‌شود که حدود ۲۵ درصد از تغییرات در بازه صفر تا ۲۵ درصد بوده و بیشترین میزان تأثیر نیز حدود ۴۰ درصد گزارش شده است، اما وقتی به بررسی‌های فصلی می‌رسیم، با یک علامت سؤال مهم مواجه می‌شویم.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب تأکید کرد: بارش‌های پاییزه لزوماً به معنای زمستان خشک یا زمستانی با بارش زیاد نیست و از این جهت، باید در تفسیر این داده‌ها با دقت بیشتری عمل کنیم.

کاویان‌پور با اشاره به شرایط اقلیمی کشور گفت: کشور ما کشوری است که در معرض مخاطرات مختلف قرار دارد و به همین دلیل، در مؤسسه تحقیقات آب مجموعه‌ای از سامانه‌ها را طراحی کرده‌ایم که اطلاعاتی از پیش‌بینی‌های سه‌ساعته تا پیش‌بینی‌های فصلی در اختیار ما قرار می‌دهند.  مدل‌های کوتاه‌مدت ما پیش‌بینی‌هایی از سه ساعت تا دو هفته ارائه می‌کنند و مدل‌های فصلی مشخصی نیز برای ساختار آب کشور در بازه‌های بلندمدت در نظر گرفته شده است.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب گفت: یکی از اقداماتی که مبنای تصمیم‌گیری در کشور قرار گرفت، کاهش در افق ۲۵ ساله بود که در نهایت به تنظیم یک سند ملی برای افق ۲۸ ساله منجر شد.

کاویان‌پور در ادامه با اشاره به سامانه‌های اطلاعاتی این مؤسسه اظهار کرد: این سامانه مجهز به اطلاعات حدود ۴۰ سال کشور است و اطلاعات رخدادهای مختلف در زمان‌های گوناگون در آن جمع‌آوری شده است.