شبکه سوخت کشور پایدار می‌ماند اگر…

مدیریت مصرف سوخت در اوضاع کنونی، حتی در حد یک لیتر فرآورده هم ارزشمند است و به پایداری هرچه بیشتر شبکه توزیع سوخت کمک می‌کند و می‌توان گفت هر اقدامی برای کاهش مصرف غیرضرور، قدمی مثبت در مسیر منافع ملی و امنیت انرژی کشور به شمار می‌رود.

به گفته رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، ایران پیش از جنگ هم با ناترازی انرژی مواجه بود و بخشی از آن ناشی از سیاست‌ها و مسیرهای اشتباهی بود که در گذشته طی شده بود و اکنون خسارات جنگ نیز به آن اضافه شده و حجم ناترازی را گسترده‌تر کرده است.

ایران در جریان جنگ تحمیلی سوم در تهاجم گسترده دشمن، در شرایطی قرار گرفت که برخی از زیرساخت‌های صنعت نفتش مورد حمله قرار گرفت و اکنون به گفته مسوولان، ناترازی بزرگی در بخش انرژی مشهود است.

مصرف روزانه بنزین کشور به گفته سقاب اصفهانی، حدود ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون لیتر است،  در حالی که تولید ما پیش از جنگ حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیون لیتر بود و روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتر واردات انجام می‌دادیم.

با این حال حفظ پایداری عرضه سوخت پس از حملات هوایی آمریکایی ـ صهیونیستی به تأسیسات و انبارهای نفت تهران در جنگ تحمیلی سوم، با تلاش شبانه‌روزی کارکنان، همکاری جایگاه‌داران و پشتیبانی ناوگان حمل‌ونقل، سوخت‌رسانی به تهران و سایر نقاط کشور انجام شده و اکنون در حال انجام است.

در این باره وزیر نفت هم با اشاره به اینکه در طول جنگ ۴۰ روزه بخشی از تاسیسات گاز، مخازن ذخیره‌سازی و تامین سوخت در استان تهران مورد هدف قرار گرفت تاکید کرد که همکارانمان با استفاده از دیگر ظرفیت‌های موجود، بخش عمده‌ای از آنچه را که از دست داده بودیم، بسیار سریع به مدار برگرداندند، با این حال در ادامه بی‌شک نیازمند همراهی مردم در مصرف بهینه سوخت هستیم. هیچ‌گاه نمی‌گویم مصرف کم، بلکه روی مصرف بهینه و مناسب تأکید دارم.

بر این اساس، طبق اعلام، با پیش‌بینی‌های انجام‌شده پیش از آسیب به انبارهای نفت، ذخیره‌سازی راهبردی فرآورده‌ در جایگاه‌های عرضه سوخت مایع انجام شده بود و هم‌اکنون نیز تأمین سوخت با قوت ادامه دارد و طبق گفته مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه تهران ناوگان حمل‌ونقل فرآورده‌ها به سامانه موقعیت‌یاب (جی‌پی‌اس) مجهز است تا از هرگونه عرضه خارج از شبکه جلوگیری شود.

یاسمی با اشاره به راه‌اندازی سامانه صدور آنی کارت هوشمند سوخت در کشور گفته است که همسو با رفاه حال شهروندان، کاهش زمان انتظار و تسریع در فرایند دریافت کارت سوخت، سامانه صدور آنی کارت سوخت در نواحی ۱۳‌گانه منطقه تهران راه‌اندازی شده است.

از سوی دیگر ذکر این نکته ضروری است که توسعه صنعت سی‌ان‌جی در کشور بسیار کمک کننده بوده است که اگر از سال ۱۳۸۰ همسو با رفع ناترازی و تنوع‌بخشی به سبد سوخت توسعه نمی‌یافت، هم‌اکنون مقدار روزانه مصرف بنزین کشور به حدود ۱۴۸ میلیون لیتر می‌رسید که معادل تولید چند پالایشگاه در کشور است.

بر این اساس هر مترمکعب سی‌ان‌جی برابر با یک لیتر بنزین ارزش حرارتی دارد، امروز ظرفیت توزیع روزانه ۴۰ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی در کشور وجود دارد و حدود ۱۶ میلیون مترمکعب نیز ظرفیت خالی در این بخش داریم و طبق اعلام، سهم سبد سوخت سی‌ان‌جی باید به حدود ۱۵/۰۷ درصد در پایان سال ۱۴۰۷ برسد.

با این وجود کارشناسان تاکید دارند صرفه‌جویی در مصرف انرژی همچنان به مطالبه‌ای عمومی تبدیل شده است و این موضوع باید از طریق ابزارهای مختلف، به‌ویژه رسانه‌ها، مورد توجه و تأکید قرار بگیرد. همچنین، صرفه‌جویی و مدیریت مصرف انرژی باید به رفتاری پایدار در کشور تبدیل شود؛ زیرا هر میزان کاهش مصرف، به پایداری شبکه انرژی و کاهش فشار بر اقتصاد ملی کمک خواهد کرد.

به تاکید تحلیلگران باید با برنامه‌ریزی، سیاست‌گذاری و اقدام‌های اجرایی، زمینه مدیریت بهینه مصرف انرژی را فراهم کنیم؛ در این استا، مجلس در قالب برنامه‌های پنج‌ساله توسعه و قانون بودجه‌های سنواتی، احکام متعددی برای بهینه‌سازی مصرف و اصلاح ساختارهای انرژی پیش‌بینی کرده است که اگر احکام موجود با دقت و بدون تعلل اجرا شود، بخش قابل‌ توجهی از اهداف مدیریت مصرف انرژی محقق خواهد شد.

در این شرایط، به اذعان مسوولان، همچنان در حوزه مصرف در زمره بدترین کشورهای جهان قرار داریم. این الگوی مصرف نادرست، به افزایش شدید ناترازی و تراز نبودن تولید برای تقاضای داخلی منجر شده است.

به عنوان مثال تولید سالانه گاز کشور در شرایط عادی ۲۹۷ میلیارد مترمکعب است. از این میزان، ۱۳ میلیارد مترمکعب صادر می‌شود، ۴۰ میلیارد مترمکعب صرف برداشت‌های عملیاتی و خودمصرفی تأسیسات شده و ۲۴۳ میلیارد مترمکعب باقی‌مانده وارد شبکه مصرف سراسری می‌شود. این در حالی است که نیاز واقعی مصرفی بخش داخلی کشور ۲۸۵ میلیارد مترمکعب است.

در این راستا، دولت دو مسیر واضح پیش‌رو دارد: نخست واردات سوخت که مستلزم ارزبری گسترده و درنتیجه کاهش مستقیم بودجه حیاتی دارو و کالاهای اساسی کشور است. مسیر دوم، مدیریت هوشمندانه مصرف و افزایش هم‌زمان تولید است که هم‌اکنون با تلاش شبانه‌روزی متخصصان در وزارتخانه‌های نفت و نیرو برای احیای زیرساخت‌های آسیب‌دیده در جریان تهاجم‌های اخیر، فعالانه دنبال می‌شود.

در این میان لزوم خودکنترلی جدی دولت در ادارات و توسعه سریع نیروگاه‌های انرژی خورشیدی، بسیار مهم است و البته بخش اصلی و کلیدی راهکار، مشارکت آگاهانه مردم در مدیریت مصرف است. اگر فقط ۳۰ درصد از مصرف انرژی در تهران کاسته شود، جهش چشمگیری در توان نظامی و دفاعی کشور رخ خواهد داد، این در حالی است که سال گذشته حدود ۵.۵ میلیارد دلار از منابع ارزی کشور را فقط برای واردات بنزین سوزانده‌ایم.

اما استراتژی تازه دولت به جای اصلاح و افزایش قیمت حامل‌های انرژی با توجه به شرایط اقتصادی و دغدغه‌های اجتماعی، جایگزینی کامل افزایش قیمت با مدل انتفاع عمومی است. بدین‌ معنا که به‌جای اعمال فشار بر سبد معیشتی خانوار، به‌ازای هر میزان کاهش مصرف انرژی، پاداش نقدی مستقیم به مردم پرداخت شود.

همچنین این رویکرد تشویقی به‌ویژه در بخش صنایع نیز به‌طور جدی دنبال می‌شود تا با کاهش ناترازی و بی‌نیازی از واردات، صنایع کشور دیگر دچار قطعی انرژی و توقف تولید نشوند. براساس محاسبات، کشور به واردات ۳۰ میلیون لیتر بنزین در روز نیاز دارد که سالانه حدود ۸ میلیارد دلار ارزبری روی دست کشور می‌گذارد، درحالی‌ که اگر هر خانواده ایرانی فقط یک لیتر بنزین کمتر مصرف کند، می‌توان بخش عمده‌ای از این ناترازی ۲۵ تا ۳۰ میلیون لیتری را بدون هیچ هزینه‌ای برطرف کرد.

از سوی دیگر تأکید دولت بر توسعه حمل‌ونقل عمومی و زیرساخت ریلی شهرها به‌ویژه تهران به‌منظور صرفه‌جویی در مصرف سوخت است زیرا مصرف غیرضروری سوخت و استفاده از خودروهای تک‌سرنشین مصداق بدمصرفی است.

در این راستا دو مأمویت مهم به وزیر نفت ابلاغ شده است؛ نخست اولویت‌بندی تخصیص گاز به بخش‌های مولد، تولیدی و ثروت‌آفرین و دوم تدوین نظام سهمیه‌بندی و تخصیص استانی مطابق با نیاز واقعی هر منطقه که براساس آن باید امکان مدیریت و پایداری انرژی برای بخش‌های راهبردی و حیاتی کشور فراهم شود.

همچنین در نشستی که درخصوص مصرف بنزین و برخی حامل‌های انرژی با حضور مسوولان مربوطه برگزار شده، علاوه بر ذکر این نکته که مصرف غیرضروری و استفاده از خودروهای تک‌سرنشین مصداق بدمصرفی است تاکید شد که دولت به نیازمندی توسعه زیرساخت‌ها در این حوزه به‌طور کامل آگاه بوده و بر توسعه حمل‌ونقل عمومی و زیرساخت ریلی شهرها به‌ویژه تهران تأکید دارد.

بر این اساس رئیس‌جمهوری، با تأکید بر توسعه فرهنگ استفاده از حمل‌ونقل عمومی تصریح کرده است که باید مصرف سوخت را کاهش دهیم تا منابع حاصل از صرفه‌جویی به‌جای واردات بنزین برای مصارف غیرضرور، در حوزه معیشت مردم، تقویت نظام حمایتی و تأمین کالابرگ اقشار کم‌درآمد هزینه شود.

در مجموع تحلیلگران بر این عقیده اند که امروز صرفه‌جویی در مصرف انرژی، یک وظیفه ملی است و می‌تواند منابع کشور را به سمت توسعه زیرساخت‌ها، حمایت از مردم و تقویت توان اقتصادی هدایت کند.